Jakie wybrać gatunki traw pastewnych, by zwiększyć plon i jakość paszy?
W warunkach nowoczesnej i wysoce rentownej produkcji zwierzęcej, kluczem do sukcesu jest dostęp do wysokiej jakości pasz objętościowych. W intensywnej produkcji pasz na gruntach ornych wykorzystuje się dziś zaledwie kilka, ale za to niezwykle wydajnych gatunków i odmian traw. Muszą one sprostać ogromnym wymaganiom w okresie krótkotrwałego, lecz bardzo intensywnego użytkowania.
Zastanawiasz się, jak zwiększyć plon zielonki i poprawić parametry mleka w swoim stadzie? Odpowiedzią jest odpowiedni dobór nasion rolniczych. W tym artykule przyjrzymy się bliżej najbardziej wartościowym gatunkom z rodzajów Lolium (życice) i Festuca (kostrzewy), a także mieszańcom Festulolium. Podpowiemy również, jak dobrać mieszankę do specyfiki Twojego pola.
Cechy idealnej trawy na intensywne użytki zielone
Mieszanki traw wysokowydajnych, wysiewane głównie na gruntach ornych, pozwalają na zbiór nawet do 5 obfitych pokosów w ciągu roku. Aby jednak osiągnąć taki wynik, gatunki te muszą charakteryzować się konkretnymi parametrami. Od intensywnych gatunków traw oczekuje się przede wszystkim:
- Doskonałego krzewienia i szybkiego odrastania wczesną wiosną oraz po każdym skoszeniu.
- Równomiernego rozkładu plonu w całym sezonie wegetacyjnym.
- Wysokiej wartości pokarmowej (świetne zakiszanie, wysoka zawartość składników odżywczych, rewelacyjna strawność).
- Odporności na stresy środowiskowe, takie jak susze, przymrozki czy choroby grzybowe (rdze, mączniak).
Trawy te posiadają wysokie wymagania agrotechniczne, jednak znakomicie i niezwykle opłacalnie reagują na optymalne nawożenie azotem.
Przegląd najbardziej wartościowych gatunków traw pastewnych
Aby świadomie zarządzać bazą paszową, warto poznać specyfikację poszczególnych komponentów wchodzących w skład profesjonalnej mieszanki traw.
Rodzina Życic (Rajgrasy) – Królowe smakowitości i strawności
Życice to trawy o absolutnie najwyższej wartości pokarmowej, charakteryzujące się ogromną zawartością cukrów rozpuszczalnych.
- Życica trwała (Rajgras angielski): To fundament wielu mieszanek pastwiskowych i kośnych o średniej trwałości (3-4 lata). Tworzy zwartą darń, doskonale znosi przygryzanie i udeptywanie. Posiada najwyższy indeks smakowitości dla bydła spośród wszystkich tradycyjnych gatunków. Najlepiej plonuje na stanowiskach żyznych i wilgotnych dlatego jest głównym komponentem w mieszankach na gleby organiczne i torfy (np. Torf Max)
- Życica wielokwiatowa (Rajgras włoski): Trawa o potężnym potencjale plonotwórczym i błyskawicznym wzroście, idealna do płodozmianu polowego (trwałość do 2 lat). Zapewnia wybitnie wysoką zawartość cukrów i strawność. Można ją znaleźć w szybkorosnących mieszankach jak Gorzovia Max, Fast Max, Special Max
- Życica westerwoldzka (Rajgras holenderski): Jednoroczna forma życicy wielokwiatowej. Ekstremalnie szybko rośnie i daje doskonałe plony już w roku siewu. Jest to trawa ciepło- i światłolubna, idealna na poplony i mieszanki jednoroczne. Można ją znaleźć w mieszankach: Fast Max, Special Max, Optimum Max
- Życica mieszańcowa (Rajgras oldenburski): Łączy to, co najlepsze w życicy trwałej (wyższa trwałość) i wielokwiatowej (ogromny plon). Świetna do 2-3 letniego użytkowania kośnego, często w duecie z lucerną.
Kostrzewy – Niezawodność w trudnych warunkach
Gdy warunki glebowe stają się wyzwaniem, na scenę wkraczają kostrzewy.
- Kostrzewa trzcinowa: To gatunek do zadań specjalnych o niezwykłej trwałości (8-10 lat). Jej system korzeniowy sięga nawet do 2 metrów w głąb gleby, co czyni ją wybitnie odporną na suszę i wysokie temperatury.
Warto wiedzieć: Tradycyjna kostrzewa trzcinowa bywa niechętnie zjadana przez zwierzęta ze względu na ostre liście. Przełomem na rynku są odmiany miękkolistne kostrzewy trzcinowej. Są one znacznie chętniej pobierane, łatwiejsze do przeżuwania i wysoce strawne. Badania dowodzą, że krowy karmione dawką opartą na miękkolistnej kostrzewie trzcinowej dają więcej mleka o wyższej zawartości białka i tłuszczu, a z jednego hektara można uzyskać nawet o 30% więcej suchej masy i białka niż w przypadku życicy trwałej. Kostrzewę trzcinową można znaleźć w składzie mieszanek: Extrem Max i Torf Max - Kostrzewa łąkowa: Uniwersalna trawa kośna, świetnie znosząca okresowe susze i krótkotrwałe zalewy. Posiada wysoką koncentrację białka i karotenu. Jest znakomitym komponentem do mieszanek z koniczyną i lucerną.
- Kostrzewa czerwona (Festuca rubra): To wieloletnia trawa niska, która słynie z potężnych zdolności do tworzenia bardzo zwartej darni (dzięki podziemnym rozłogom). Nie jest to gatunek pierwszego wyboru na ściśle intensywne, wysokotowarowe użytki zielone, ponieważ ustępuje życicom pod względem smakowitości i wielkości plonu. Ma jednak jedną potężną zaletę – jest ekstremalnie odporna na trudne warunki. Wybitnie znosi mróz, suszę i ubogie, piaszczyste gleby. W rolnictwie sprawdza się doskonale jako tzw. trawa dolna w mieszankach na bardzo trudne, wieloletnie pastwiska (klasa VI). Jej zadaniem jest tam zagęszczenie runi, wypełnienie luk i ochrona gleby przed nadmiernym wysychaniem w miejscach, gdzie szlachetniejsze gatunki nasion rolniczych po prostu by sobie nie poradziły.
Festulolium – najlepsze cechy życicy i kostrzewy
Festulolium (Kostrzyca Brauna), to krzyżówka kostrzewy z życicą. Łączy wysoką wartość paszową życic z odpornością kostrzew na mróz i niedobory wody. Posiada znacznie głębszy system korzeniowy niż rajgrasy, co pozwala jej przetrwać trudne warunki pogodowe, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej strawności.
- Festulolium w typie życicy: posiada dominujące cechy życicy z dodatkowymi zaletami kostrzewy. Festulolium w typie życica ma bardzo wysoki potencjał plonu, zawartość energii i szybkość wzrostu po pokosach, jednocześnie zachowując zwiększoną tolerancję na warunki stresowe. Znajdziesz ją w mieszankach traw jak: Gorzovia Max, Special Max, Optimum Max, Torf Max.
- Festulolium w typie kostrzewy: posiada dominujące cechy kostrzewy trzcinowej z dodatkowymi zaletami życic. Festulolium w typie kostrzewa ma wysoką tolerancję na stres klimatyczny, głębokie korzenie i odporność na trudne warunki klimatyczne, ale zachowując zalety życic posiada także wyższy potencjał plonowania, zawartość cukrów oraz szybszy start po skoszeniu. Znajduje się w popularnych mieszankach Optimum Max, Extrem Max i Torf Max.
Kupkówka pospolita
- Kupkówka pospolita: Trawa bardzo wczesna i wysoce odporna na mróz oraz suszę. Zawiera dużo białka, ale relatywnie mało cukrów. Wymaga wczesnego koszenia (najpóźniej na początku kłoszenia), w przeciwnym razie szybko drewnieje i traci strawność. Jest głównym komponentem w mieszance na słabe gleby Extrem Max.
Tymotka łąkowa
- Tymotka łąkowa: Jest trawą o bardzo wysokich walorach pokarmowych i smakowych. Może być z powodzeniem stosowana na łąki i pastwiska. Nie wymaga wybitnie żyznej gleby i słynie z doskonałej odporności na mrozy, ale niezbyt dobrze znosi suszę. Dobrze znosi spasanie. Należy jednak pamiętać o kluczowej zasadzie: na łąkach musi być koszona przed wykłoszeniem. Po wykłoszeniu bowiem szybko drewnieje i uzyskane siano ma znacznie mniejszą wartość użytkową. Tymotka jest jednym z komponentów w mieszance na trudne, zalewowe, organiczne gleby Torf Max.
Jak dobrać mieszankę traw do stanowiska i rodzaju użytkowania?
Nawet najlepsze i najdroższe nasiona rolnicze nie przyniosą oczekiwanego plonu, jeśli zostaną wysiane na nieodpowiednim stanowisku. Dobór musi być precyzyjny.
1. Dopasowanie do warunków glebowych
- Stanowiska dobre (klasy I-IVa, optymalnie wilgotne): Tutaj królują życice. Warto postawić na mieszanki oparte na życicy westerwoldzkiej oraz wielokwiatowej w krótszym użytkowaniu, a do dłuższego użytkowania warto dodać festulolium w typie życicy.
- Stanowiska trudne (klasy IVb-V, torfy, mursze): Podstawą powinna być kostrzewa trzcinowa, uzupełniona tymotką łąkową i życicą trwałą.
- Stanowiska bardzo trudne (klasa VI, skrajnie suche lub zimne i zlewne): Wymagają rozwiązań bezkompromisowych. Udział kostrzewy trzcinowej w takich mieszankach jest obowiązkowy. Na stanowiska wybitnie suche warto włączyć dodatek kupkówki pospolitej (maksymalnie do 25%).
2. Kośne czy pastwiskowe?
- Na pastwiska: Wybieraj trawy niskie, tworzące mocną, zbitą darń. Niekwestionowanym liderem jest życica trwała w kompozycji z koniczyną białą. Unikaj gatunków mało smacznych (np. kostrzewa czerwona).
- Do użytkowania kośnego: Świetnie sprawdzą się mieszanki z życicami oraz roślinami bobowatymi.
Nowoczesne technologie hodowli: Odmiany tetraploidalne
Wybierając nasiona, zwłaszcza z rodziny życic, często spotkasz się z podziałem na odmiany diploidalne i tetraploidalne. Z rolniczego i żywieniowego punktu widzenia, odmiany tetraploidalne oferują znaczne korzyści.
Posiadają one szersze, delikatniejsze blaszki liściowe. Z przeprowadzonych badań wynika, że cechują się wyższą o ponad 10% koncentracją cennych cukrów rozpuszczalnych oraz lepszą strawnością włókna surowego. Krowy pasące się na runi tetraploidalnej pobierają więcej paszy w jednym kęsie, co w skali dnia przekłada się na spożycie suchej masy wyższe nawet o 7% w porównaniu do odmian diploidalnych. Życica Trwała 4N znajduje się w mieszance wieloletniej Optimum Max.
Jakość materiału siewnego – nie oszczędzaj na fundamentach
Najczęstszym błędem obniżającym opłacalność uprawy traw jest zakup nasion z niepewnego źródła. Taki materiał to loteria – nie znasz faktycznego składu procentowego, siły kiełkowania, a nierzadko wprowadzasz na pole trudne do zwalczenia chwasty.
Nieuczciwi producenci często wypełniają tanie „mieszanki wieloletnie” tanimi gatunkami jednorocznymi. Po pierwszym roku na polu zostają puste place, a plon drastycznie spada. Inwestycja w nasiona rolnicze renomowanych producentów to gwarancja:
- Wysokiej siły i energii kiełkowania.
- Czystości odmianowej.
- Wierności i stabilności plonowania przez cały założony okres użytkowania użytku zielonego.
Podsumowanie
Wysokowydajne krowy mleczne wymagają paszy najwyższej próby. Intensywne gatunki traw, takie jak nowoczesne odmiany życic, festulolium czy wybitnie odporna na suszę miękkolistna kostrzewa trzcinowa, potrafią zapewnić surowiec o doskonałej strawności i wysokim poziomie białka. Pamiętaj jednak, że kluczem do maksymalizacji plonów jest dobór odpowiedniej mieszanki traw ściśle dopasowanej do Twojej gleby i systemu użytkowania. Wybieraj tylko wysokiej jakości materiał siewny.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o trawy pastewne
1. Które gatunki traw zapewniają najwyższą wartość pokarmową dla bydła?
Bezdyskusyjnym liderem pod względem smakowitości i strawności są trawy z rodziny życic (rajgrasy). Charakteryzują się one ogromną zawartością cukrów rozpuszczalnych, co przekłada się na wyższą produkcję mleka. Na żyzne stanowiska doskonale sprawdzają się bardzo wysoko plonujące: życica wielokwiatowa lub westerwoldzka.
2. Jakie trawy posiać na słabych glebach i terenach narażonych na suszę?
Na stanowiska trudne (suche, piaszczyste, klasy V i VI) należy wybierać gatunki o dużej odporności na stres środowiskowy. Najlepszym wyborem jest kostrzewa trzcinowa, której korzenie sięgają nawet 2 metrów w głąb ziemi, dając jej wybitną tolerancję na suszę. Na skrajnie słabych stanowiskach jako trawa „dolna”, zagęszczająca darń, świetnie sprawdzi się również odporna na mróz i niedobory wody kostrzewa czerwona oraz kupkówka pospolita.
3. Czym jest Festulolium i dlaczego warto szukać go w mieszankach?
Festulolium to innowacyjna krzyżówka, która łączy to, co najlepsze w dwóch różnych gatunkach: wysoką wartość paszową i smakowitość życic z ogromną odpornością na mróz i suszę charakterystyczną dla kostrzew. Posiada znacznie głębszy system korzeniowy niż tradycyjne rajgrasy, dzięki czemu gwarantuje wysoki i stabilny plon (oraz doskonałą strawność) nawet przy mniej sprzyjających warunkach pogodowych.
4. Co dają odmiany tetraploidalne w mieszankach traw?
Odmiany tetraploidalne (występujące często wśród życic) posiadają szersze i delikatniejsze liście w porównaniu do tradycyjnych form diploidalnych. Dla rolnika oznacza to paszę o wyższej (ponad 10%) koncentracji cukrów rozpuszczalnych oraz lepszej strawności włókna. Bydło chętniej pobiera taką zielonkę – w skali dnia krowy mogą zjeść nawet o 7% więcej suchej masy, co bezpośrednio poprawia parametry mleka.
5. Dlaczego kupowanie najtańszych mieszanek traw to duże ryzyko?
Oszczędzanie na materiale siewnym najczęściej kończy się drastycznym spadkiem opłacalności uprawy. Tanie mieszanki z niepewnego źródła nierzadko są „rozcieńczane” tańszymi gatunkami jednorocznymi, przez co po pierwszym roku użytkowania na polu powstają puste place. Inwestycja w nasiona renomowanych producentów to jedyna gwarancja wysokiej siły kiełkowania, czystości odmianowej (brak groźnych chwastów) oraz stabilnego plonowania przez całe lata.
