Anomalie kukurydzy – przyczyny, objawy i skutki dla plonu
Uprawa kukurydzy to proces pełen wyzwań, w którym pogoda, błędy agrotechniczne i patogeny mogą w każdej chwili wpłynąć na ostateczny wynik finansowy gospodarstwa. Często zdarza się, że na pierwszy rzut oka zdrowe rośliny kryją pod liśćmi okrywowymi kolby o nietypowych kształtach. Zrozumienie, dlaczego kukurydza wykształciła kolbę zdeformowaną, niepełną, zamiast pełnych rzędów ziarna, jest kluczowe dla uniknięcia podobnych problemów w kolejnych latach.
W tym artykule przeanalizujemy najczęściej spotykane anomalie kukurydzy, wskażemy ich źródła oraz ocenimy, jak bardzo mogą one obniżyć Twoje plony.
Zaciskanie kolb (Ear Pinching), Kolby o kształcie butelki piwa (Beer Bottle Ears)
Objawy: Liczba rzędów ziarniaków może zmniejszyć się o połowę, patrząc od podstawy do wierzchołka kolby (na przykład z 16 do 7 lub 8 rzędów na kolbę). Długość kolby jest zazwyczaj prawidłowa.
Przyczyny: Silny stres podczas fazy od 7 do 10 liścia może skutkować zredukowaną liczbą rzędów ziarniaków. Późna aplikacja herbicydów z grupy pochodnych sulfonylomocznika (oprysk nalistny) może również prowadzić do zjawiska zaciskania kolb.
Zespół skróconych kolb (Blunt Ear Syndrome, Beer Can Ears, Ear Stunting)
Objawy: Charakteryzują się wyraźnie zmniejszonym rozmiarem kolb oraz zredukowaną liczbą ziarniaków w rzędzie. Długość liści okrywowych (koszulek) i liczba rzędów ziarniaków mogą przy tym pozostawać w normie. Zjawisku temu czasami towarzyszy tworzenie się wielu kolb w jednym węźle. Występowanie na plantacji jest zazwyczaj rzadkie i sporadyczne.
Przyczyny: Zjawisko to bywa powiązane ze stresem temperaturowym (krótkotrwały szok chłodowy?) podczas wczesnych faz formowania się kolby (od 8 do 12 liścia).
Kolby bukietowe (Bouquet ears, Multiple Ear Syndrome).
Objawy: Zjawisko to charakteryzuje się występowaniem wielu kolb na jednej dokolbie. W niektórych przypadkach może rozwinąć się nawet 5 lub 6 kolb „bocznych”, tworząc charakterystyczny „bukiet”. Kolby boczne mogą być w pełni wykształcone, przypominać kształtem „puszkę piwa” (zespół tępej kolby) lub mieć jedynie postać szczątkową. Wiele z nich najprawdopodobniej nie zawiązuje ziarniaków z powodu opóźnionego wyrzucania znamion i braku pyłku w tym czasie.
Przyczyny: Wskazuje się na czynniki podobne do tych opisanych przy „zespole tępej kolby” (Blunt Ear Syndrome).
Kolby uszkodzone przez suszę (Drought Damaged Ears), Kolby karłowate (Nubbin Ears)
Objawy: Małe, zniekształcone kolby ze słabym zaziarnieniem (niewielką ilością zawiązanych ziarniaków), szczególnie na ich wierzchołku. Zmniejszona całkowita liczba ziarniaków jest powiązana ze zredukowaną liczbą rzędów oraz mniejszą liczbą ziaren w poszczególnych rzędach.
Przyczyna: Silna susza występująca od środkowej fazy wzrostu wegetatywnego aż do wczesnej lub środkowej fazy nalewania ziarna. Inne czynniki stresowe, w tym niedobór azotu oraz zbyt wysoka obsada roślin na hektarze, również mogą prowadzić do powstawania takich niedorozwiniętych kolb.
Wiecho-kolby (Tassel Ears)
Objawy: Połączenie wiechy i kolby w jednej strukturze – tzw. „wiecha uziarniona”. Część kolbowa tej struktury zazwyczaj zawiera tylko ograniczoną liczbę ziarniaków. Wiechy uziarnione często pojawiają się na pędach bocznych (odrostach) wyrastających z roślin, które posiadają prawidłowo wykształcone kolby i wiechy. Tworzą się one na szczycie pędu bocznego, w miejscu, gdzie w normalnych warunkach rozwinęłaby się standardowa wiecha.
Przyczyny: Wiechy uziarnione są często tworzone na pędach bocznych w sytuacji, gdy główny stożek wzrostu rośliny zostanie zniszczony lub uszkodzony przez grad, przymrozki, zalanie wodą, herbicydy lub urazy mechaniczne. Niektóre odmiany (mieszańce) mogą być również bardziej podatne na krzewienie się (tworzenie pędów bocznych) w specyficznych warunkach środowiskowych, co w konsekwencji prowadzi do powstawania takich anomalii. Zjawisko to często obserwuje się na obrzeżach pól (uwrociach), gdzie wczesnowiosenne zagęszczenie gleby (kompakcja) oraz jej nadmierne uwilgotnienie mogły przyczynić się do tego nietypowego rozwoju.
Dyplodioza kukurydzy, Zgnilizna kolb (Diplodia Ear Rot)
Objawy: Część lub cała kolba gnije z powodu rozwijającej się między ziarniakami białej grzybni (pleśni). Infekcje zazwyczaj rozpoczynają się u podstawy kolby i postępują w kierunku jej wierzchołka. W późniejszym etapie biała grzybnia zmienia się w szarobrązowy nalot pokrywający liście okrywowe (koszulki) i ziarniaki. Cała kolba może być skurczona, a zainfekowane ziarniaki wydają się być wręcz przyklejone do liści okrywowych. Odmiany (mieszańce) różnią się podatnością na tę chorobę.
Przyczyna: Dyplodioza (zgnilizna kolb) wywoływana jest przez grzyb Stenocarpella maydis. Do infekcji może dojść w okresie od późnych faz wegetatywnych aż do 3 tygodni po pełni wyrzucania znamion
Słabe, niepełne zaziarnienie (Poor, Incomplete Kernel Set)
Objawy: Słabe, zredukowane zaziarnienie; zapylona zostaje tylko ograniczona liczba ziarniaków (zalążków). W skrajnych przypadkach widoczna jest głównie osadka (rdzeń kolby) z zaledwie pojedynczymi, rozproszonymi ziarniakami, bez wyraźnie uformowanych rzędów.
Złożone przyczyny: Słabe zapylenie kolby z powodu braku synchronizacji między pyleniem wiech a wyrzucaniem znamion przez kolby (tzw. „mijanie się” faz), co często jest wynikiem silnej suszy i wysokich temperatur. Niewystarczająca podaż pyłku może też wynikać z nierównomiernego rozwoju łanu, uszkodzeń herbicydowych, a także żerowania szkodników i obgryzania przez nie znamion. Niedobory fosforu również mogą zakłócać proces zapylania.
Słabe zapylenie wierzchołka kolby (Poor Pollination at Ear Tip)
Objawy: Widoczna naga osadka (rdzeń kolby) pozbawiona ziarniaków na końcowym fragmencie wierzchołka (od ok. 2,5 cm wzwyż). Zalążki w tej części kolby nie zostały zapłodnione.
Przyczyny: Słabe zapłodnienie zalążków wierzchołkowych podczas fazy kwitnienia i wyrzucania znamion. Słabe zapylenie kolby z powodu braku synchronizacji między pyleniem wiech a wyrzucaniem znamion przez kolby (tzw. „mijanie się” faz), co często jest wynikiem silnej suszy i wysokich temperatur. Niewystarczająca podaż pyłku może też wynikać z nierównomiernego rozwoju łanu, uszkodzeń herbicydowych, a także żerowania szkodników i obgryzania przez nie znamion. Niedobory fosforu również mogą zakłócać proces zapylania.
Zamieranie wierzchołków kolb (Tip Dieback)
Objawy: Słabe wypełnienie wierzchołka lub całkowicie puste wierzchołki kolb; znikomy rozwój lub całkowity brak ziarniaków na końcowym fragmencie kolby (od ok. 2,5 cm wzwyż). Następuje aborcja (odrzucanie/obumieranie) ziarniaków na wierzchołku kolby w fazie pęcherzykowatej i mlecznej; zjawisko to jest zazwyczaj powiązane ze słabym zapłodnieniem zalążków w tej części. Zarówno niezapłodnione zalążki, jak i obumarłe ziarniaki mogą wyglądać na zaschnięte i pomarszczone (skurczone), jednak te obumarłe często przybierają lekko żółtawe zabarwienie.
Przyczyny: Warunki stresowe występujące podczas wczesnego rozwoju ziarniaków. Zalicza się do nich silną suszę i wysokie temperatury, a także niedobory azotu, porażenie przez choroby liści oraz długotrwałą pochmurną pogodę (niedobór promieniowania słonecznego).
Kolby typu suwak (Zipper Ears), Kolby bananowe (Banana Ears)
Objawy: Brak całych rzędów ziarniaków lub ich fragmentów na zewnętrznej lub spodniej stronie kolby, spowodowany głównie aborcją (obumieraniem) ziaren. Kolby są często zniekształcone i charakterystycznie wygięte (przypominają banana) z powodu nierównomiernego formowania się i narastania ziarniaków wzdłuż osadki.
Przyczyny: Nieznane. Zjawisko to często bywa powiązane z silnym stresem wywołanym suszą lub uszkodzeniami aparatu asymilacyjnego (utratą liści/defoliacją) następującymi po procesie zapylania.
Lekkie kolby (Chaffy Ears)
Objawy: Lekkie kolby ze słabo wypełnionymi, pomarszczonymi (skurczonymi) ziarniakami. Widoczne wolne przestrzenie między ziarniakami wskazują na niepełne nalewanie ziarna.
Złożone przyczyny: Silny stres (stres fotosyntetyczny) występujący prz wczesnej fazie nalewania ziarna. Może być on wynikiem uszkodzeń przez przymrozki, przedwczesnego zamierania roślin na skutek suszy, zbyt wysokiej obsady na hektarze, chorób aparatu liściowego, silnego niedoboru potasu, a także gradobicia.
Uszkodzenia kolb przez gąsienice (sówkowate / omacnicowate)
Objawy: Miejscowe, rozproszone skupiska częściowo lub całkowicie zniszczonych (wyjedzonych) ziarniaków. Uszkodzeniom tym bardzo często towarzyszy silny rozwój pleśni na porażonym ziarnie.
Przyczyny: Bezpośrednie żerowanie gąsienic na ziarniakach. Zniszczenia zazwyczaj ograniczają się do konkretnych, niewielkich fragmentów kolby. Szkodnik ten często dostaje się do wnętrza, przegryzając z boku liście okrywowe (koszulki). Nadgryzione i uszkodzone mechanicznie ziarniaki stają się idealną pożywką i otwartą bramą dla wtórnych infekcji grzybowych (zgnilizn kolb) oraz innych, mniejszych owadów, które wchodzą do kolby korytarzami wygryzionymi przez gąsienice.
Uszkodzenia spowodowane przez ptaki
Objawy: Lekkie, zniszczone przez warunki atmosferyczne kolby z uszkodzonymi, przebarwionymi i spleśniałymi ziarniakami, będącymi efektem żerowania ptaków oraz owadów; zjawisku temu często towarzyszy porastanie ziarna w kolbie (przedwczesne kiełkowanie).
Przyczyny: Słabe okrycie wierzchołka kolby przez liście okrywowe (koszulki) w fazie dojrzałości, połączone z pionowym (sterczącym) ułożeniem kolb, ułatwia ptakom wyjadanie wierzchołkowych ziarniaków. To z kolei otwiera drogę dla wtórnych szkodników owadzich. Ponadto gromadzenie się wilgoci u podstawy odsłoniętej kolby sprzyja rozwojowi pleśni (grzybów) i może prowadzić do kiełkowania pojedynczych ziarniaków jeszcze na roślinie.
Podsumowanie i znaczenie ekonomiczne anomalii
Każda z wymienionych anomalii kukurydzy jest sygnałem od rośliny, że w trakcie sezonu wegetacyjnego wystąpił czynnik ograniczający jej potencjał. Niektóre, jak wiechokolby, mają znaczenie marginalne. Inne, jak dyplodioza czy zespół tępej kolby, mogą zredukować plon o 30-50%.
Kluczem do minimalizacji strat jest:
- Dobór odpowiedniego mieszańca: Wybieraj odmiany o wysokiej odporności na stresy suszowe i choroby kolb.
- Precyzyjne nawożenie: Zapewnij dostępność fosforu i potasu od samego początku.
- Monitoring pola: Regularne sprawdzanie stanu plantacji pozwala na szybką diagnozę problemów z agrotechniką lub szkodnikami.
- Pewne nasiona: Wybieraj tylko nasiona kukurydzy od renomowanych producentów.
Zrozumienie przyczyn tych deformacji pozwala nie tylko na lepsze planowanie produkcji, ale również na uniknięcie niepotrzebnych kosztów.
