Ze względu na swoje pochodzenie kukurydza jest gatunkiem termofilnym (ciepłolubnym). W porównaniu do innych zbóż uprawianych na Starym Kontynencie, wymaga ona dostarczenia znacznie większej ilości ciepła w trakcie wegetacji, aby prawidłowo rosnąć i się rozwijać. Jest to wyzwanie szczególnie w klimacie Europy Środkowej i Północnej, w tym także w Polsce. Mimo to, postęp hodowlany i wprowadzenie odmian mieszańcowych o skróconym okresie wegetacji oraz zredukowanych potrzebach termicznych, pozwoliły na skuteczną ekspansję upraw kukurydzy (zarówno na ziarno, jak i kiszonkę) na obszarze całej Europy.
Termin siewu kukurydzy
Mimo że fizjologicznie kukurydza jest rośliną dnia krótkiego, współczesne odmiany wykazują wysoką tolerancję na długi dzień charakterystyczny dla europejskiego lata, co umożliwia plonowanie na ziarno. W polskich warunkach klimatycznych kluczowym czynnikiem sukcesu w uprawie ziarnowej jest odpowiednio wczesny termin siewu, przypadający zazwyczaj na drugą lub trzecią dekadę kwietnia.
Decyzja o siewie powinna być jednak podyktowana temperaturą gleby. Choć teoretyczne optimum na głębokości siewu wynosi powyżej 10°C, nowoczesne odmiany radzą sobie już przy 6–8°C. Należy jednak unikać siewu w glebę zimniejszą niż 6°C, ponieważ grozi to wydłużeniem wschodów, redukcją obsady roślin oraz problemami z pobieraniem składników pokarmowych (głównie fosforu). Skuteczną metodą zapobiegania niedoborom w początkowej fazie wzrostu jest stosowanie nawożenia startowego (zlokalizowanego).
Odporność na chłody i typy odmian kukurydzy
Współczesne odmiany mieszańcowe wykazują zróżnicowaną tolerancję na wiosenne chłody. Odmiany o ziarnie typu flint (szklistym) znoszą niskie temperatury znacznie lepiej niż odmiany typu dent (zębokształtne). Wystąpienie wiosennych przymrozków przygruntowych może czasowo zahamować wegetację lub uszkodzić pierwsze liście, jednak zazwyczaj nie prowadzi do całkowitego zamarcia plantacji. Warunkiem przetrwania jest umiejscowienie stożka wzrostu pod powierzchnią gleby, co zależy od głębokości i terminu siewu.
Warunki wzrostu i dojrzewania kukurydzy
W fazie intensywnego przyrostu biomasy (suchej masy) kukurydza najlepiej rozwija się w temperaturze 18–20°C. Krytycznym momentem jest okres kwitnienia i pylenia – temperatury przekraczające 25°C, szczególnie w połączeniu z niską wilgotnością powietrza, mogą prowadzić do wysychania pyłku przed dotarciem do zalążni, co skutkuje słabym zaziarnieniem kolb (tzw. szczerbatością).
W końcowej fazie wegetacji, po zapłodnieniu i zawiązaniu ziarna, zapotrzebowanie na ciepło maleje. W tym okresie najbardziej pożądana jest słoneczna i sucha aura, która przyspiesza dojrzewanie ziarna i ułatwia zbiór mechaniczny.
Wymagania termiczne kukurydzy w kolejnych fazach rozwojowych [°C]
| Okres rozwoju | Minimum fizjologiczne | Optymalny zakres temperatur | Temperatury krytyczne |
| kiełkowanie | 4-6 | 15-20 | – |
| wschody | 6-8 | 15-20 | -6 |
| wzrost łodygi | 8-10 | 25-30 | -3 |
| kwitnienie | 10-12 | 20-25 | -2 |
| wzrost ziarniaka | 8-10 | 25-30 | -2 |
| dojrzewanie | 6-8 | 20-25 | roślina -2, kolby -5 |
Źródło: Michalski (2009)
Suma temperatur efektywnych dla kukurydzy
Wpływ temperatury na plonowanie rozpatruje się również poprzez pryzmat sumy ciepła potrzebnej do przejścia pełnego cyklu rozwojowego. Każda odmiana, w zależności od swojej klasy wczesności (FAO), wymaga zgromadzenia określonej Sumy Temperatur Efektywnych (STE), aby osiągnąć dojrzałość technologiczną.
Biologiczne minimum termiczne dla kukurydzy oscyluje w granicach 6–10°C. Analizując sumy temperatur efektywnych (STE), przyjmuje się zazwyczaj próg 10°C. Co ciekawe, zapotrzebowanie na ciepło rozkłada się niemal po równo (50/50) pomiędzy fazę wzrostu wegetatywnego a fazę generatywną. Taki podział dobitnie pokazuje, jak wrażliwa jest ta roślina na warunki termiczne już w początkowych etapach wegetacji.
Klasy wczesności odmian kukurydzy i sumy temperatur efektywnych
| Klasa wczesności | Liczba FAO | Klasa odmian, wykorzystanie | STE °C |
| średnio wczesna | 220-250 | 210 – ziarno 210 – CCM | 1370 1310 |
| średnio późna | 260-290 | 270 – ziarno 270 – CCM | 1450 1380 |
| późna | 300-350 | 290 – ziarno 300 – CCM | 1480 1420 |
Źródło: Górski (2004)
Przewaga fizjologiczna: Fotosynteza C4 i światło
Kukurydza jest gatunkiem wybitnie światłolubnym. Jej wysoki potencjał plonotwórczy wynika z mechanizmu asymilacji węgla torem C4. Proces ten przebiega 2–3 razy intensywniej niż u roślin typu C3 (do których należy większość zbóż), co pozwala kukurydzy na znacznie efektywniejsze wykorzystanie dwutlenku węgla. W warunkach silnego nasłonecznienia i wysokich temperatur, aparat fotosyntetyczny kukurydzy pracuje najwydajniej. Z tego względu roślina ta ma wysokie wymagania świetlne, co wymusza stosowanie siewu punktowego w szerokich rzędach i utrzymywanie stosunkowo niskiej obsady (od 8 do kilkunastu sztuk na m², zależnie od odmiany i przeznaczenia). Odpowiednie nasłonecznienie łanu, szczególnie we wczesnych fazach, jest kluczowe dla budowania przyszłego plonu. Warto dodać, że nowoczesne odmiany typu stay-green potrafią asymilować składniki wszystkimi liśćmi niemal do samego końca wegetacji.
Zapotrzebowanie na wodę i transpiracja
Mimo że kukurydza posiada niski współczynnik transpiracji (ok. 368 litrów wody na 1 kg suchej masy) i rozbudowany system korzeniowy, jej łączne zapotrzebowanie na wodę jest ogromne. Wynika to z produkcji dużej ilości biomasy. Aby uzyskać plon rzędu 5–6 ton ziarna (lub 10–13 ton świeżej masy), z jednego hektara pobierane jest od 2,6 do 3,4 mln litrów wody. Roczna suma opadów, która w pełni zaspokaja te potrzeby, powinna wynosić 450–550 mm, przy czym kluczowy jest ich rozkład w czasie.
Trzy krytyczne okresy wilgotnościowe
Zapotrzebowanie kukurydzy na wodę zmienia się dynamicznie w trakcie sezonu:
- Faza wzrostu potrzeb (od 6. liścia): W tym czasie zapotrzebowanie na wodę rośnie wykładniczo, osiągając maksimum w momencie wyrzucania wiech.
- Faza stabilizacji (od wiechowania do dojrzałości wodnistej): Utrzymuje się wysokie zapotrzebowanie na poziomie ok. 10 mm na dobę.
- Faza spadku: Stopniowe zmniejszanie potrzeb wodnych aż do osiągnięcia stadium „czarnej plamki”.
Ważne: Najbardziej newralgicznym momentem jest okres 20 dni liczony od fazy 8. liścia (BBCH 18) do wyrzucania wiech. Wystąpienie stresu suszy w tym oknie czasowym może zredukować plon nawet o 50%.
Susza w krytycznych fazach rozwoju i jej wpływ na stopień redukcji plonu
| Faza rozwoju, skala BBCH | Liczba dni od wschodów | Utrata plonu [%/dzień] | Całkowita utrata plonu [%] |
| 18 | 1-32 | – | – |
| 30-34 | 64 | 2-4 | 25 |
| 51-71 | 79 | 2,5-6,0 | 50 |
| 83-87 | 109 | 1,5 | 25 |
| 89 | 124 | – | – |
Źródło: McWilliams (2005)
Głębokość siewu a architektura korzeni
Fundamentem stabilności rośliny i jej przyszłego plonowania jest precyzja siewu. Kluczowa zasada brzmi: nie płycej niż 4 cm. Zbyt płytkie umieszczenie ziarna (poniżej 3 cm) lub jego niedokładne przykrycie to błąd, który mści się przez cały sezon. Prowadzi do słabego wykształcenia korzeni przybyszowych i podporowych.
W warunkach optymalnych (siew >4 cm):
- Roślina wytwarza solidną bazę: dwa okółki korzeni podporowych pod ziemią.
- Przy sprzyjających warunkach (krótkie dolne międzywęźla) pojawiają się dodatkowe dwa okółki nad powierzchnią gleby.
Ciekawostka fizjologiczna: Na długość dolnych międzywęźli wpływa światło. Intensywne nasłonecznienie w fazie od wschodów do 3. liścia (wspierane przez krótki dzień) hamuje ich nadmierne wydłużanie, co sprzyja stabilności rośliny. Płytki siew to marnowanie potencjału genetycznego nasion – system korzeniowy nie osiąga pełnej żywotności, co w fazie dojrzewania kolb drastycznie ogranicza transport składników i finalny plon.
Głębokość siewu kukurydzy w zależności od warunków uprawy
| Warunki uprawy | Głębokość siewu [cm] | Głębokość siewu [cm] |
| na kiszonkę | na ziarno i CCM | |
| gleby cięższe, zwięzłe, skłonne do zaskorupiania, wilgotne, zimne, wcześniejszy termin siewu | 4,5–6 | 4,5–6 |
| gleby lżejsze, suche, późniejszy termin siewu | 5–7 | 5–8 |
Źródło: Przybył (2012)
Wymagania glebowe i rejonizacja w Polsce
W polskich warunkach o sukcesie uprawy kukurydzy decyduje termika, a nie klasa gleby. Kukurydza nie jest wybredna – uda się nawet na glebach V klasy, o ile zapewnimy jej wodę i nawożenie. Należy jedynie unikać stanowisk zimnych, zlewnych i ciężkich, które wolno się nagrzewają.
- Odczyn (pH): Roślina tolerancyjna (zakres pH 5,0–7,5), choć rekordowe plony ziarna i biomasy osiąga na stanowiskach o odczynie obojętnym.
- Strefy uprawy: Ze względu na różnice klimatyczne (temperatura, opady, długość wegetacji), Polska podzielona jest na rejony agrotechniczne. Dobór odmiany o odpowiednim FAO musi być ściśle dopasowany do lokalizacji (patrz: mapy rejonizacji uprawy kukurydzy), z wyszczególnieniem specyficznej strefy górskiej i podgórskiej.
Przygotowanie stanowiska
Kukurydza produkuje ogromną ilość biomasy, dlatego wymaga gleby o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych.
- Orka jesienna: To standard, ale nowoczesna agrotechnika odchodzi od corocznej głębokiej orki. Wystarczy uprawa na 12–15 cm, pod warunkiem, że raz na kilka lat wykonamy orkę głęboką (ok. 30 cm) dla przełamania podeszwy płużnej.
- Uwaga dla monokultury: Jeśli kukurydza rośnie po kukurydzy, płytka orka jest ryzykowna. Duża ilość resztek pożniwnych to idealne zimowisko dla szkodników (np. omacnicy) i patogenów grzybowych.
- System bezorkowy lub wiosenny: Jeśli pominęliśmy orkę zimową, konieczna jest płytka orka wiosenna lub siew w technologii bezorkowej (np. strip-till).
- Cel: Uzyskanie struktury gruzełkowatej, która zapewni natlenienie i szybkie nagrzanie gleby do wymaganych 8–10°C.
Wiosenne doprawianie gleby: Mniej znaczy lepiej
Wiosną obowiązuje zasada: ograniczamy liczbę przejazdów. Każdy zbędny wjazd ciężkim sprzętem to ugniatanie gleby (koleiny), niszczenie struktury i pogarszanie wschodów.
- Pierwszy krok: Włókowanie lub bronowanie. Wykonujemy je, gdy tylko można wjechać w pole. Zabieg ten przerywa parowanie, wyrównuje powierzchnię i – co ważne – prowokuje chwasty do kiełkowania (zniszczymy je później).
- Głębsze spulchnianie: (na ok. 14 cm) stosujemy tylko interwencyjnie – np. po mokrej zimie na glebach z zastoiskami wodnymi.
- Warunki: Nie wolno uprawiać gleby zbyt wilgotnej („na mokro”), bo niszczymy jej strukturę.
Finalnym celem jest stworzenie łoża siewnego o takiej strukturze, która zapewni nasionom idealny kontakt z podłożem. To gwarantuje szybkie pęcznienie, wyrównane wschody i sprawny rozwój korzeni, a w konsekwencji – efektywne pobieranie azotu podanego w nawożeniu przedsiewnym.
Ekonomia i ewolucja uprawy: W stronę uproszczeń
Tradycyjna uprawa kukurydzy jest procesem wysoce energochłonnym. Szacuje się, że zabiegi związane z mechaniczną uprawą roli mogą generować nawet 25–35% całkowitych kosztów produkcji. W dobie rosnących cen paliw i maszyn, rolnicy poszukują alternatyw dla klasycznej orki. Trend ten ewoluuje od łączenia zabiegów (agregaty uprawowo-siewne), poprzez spłycanie orki i zastępowanie jej kultywatorami czy bronami talerzowymi, aż po najbardziej radykalne rozwiązanie – uprawę zerową (bezorkową) i siew bezpośredni w ściernisko. Choć jest to metoda atrakcyjna logistycznie i ekonomicznie, wymaga głębokiej wiedzy agrotechnicznej.
Bilans zysku i ryzyka w systemie bezorkowym
Przejście na system bezorkowy to „coś za coś”. Decyzja powinna być poprzedzona analizą warunków siedliskowych.
Główne korzyści:
- Ochrona gleby: Hamowanie erozji wietrznej i wodnej oraz mniejsze parowanie wody (kluczowe w latach suchych).
- Życie biologiczne: Wzrost aktywności fauny glebowej, zwłaszcza dżdżownic, które naturalnie spulchniają glebę.
- Oszczędności: Mniejsze zużycie paliwa, redukcja czasu pracy i mniejsze zapotrzebowanie na sprzęt.
Zagrożenia (szczególnie w wieloletniej monokulturze):
- Termika: Gleba niezaorana wiosną nagrzewa się wolniej, co opóźnia start wegetacji.
- Szkodniki i choroby: Resztki pożniwne to rezerwuar patogenów (np. fuzarioz) i szkodników.
- Wyzwania agrotechniczne: Komplikacje z chwastami wieloletnimi, zjawisko allelopatii (szkodliwy wpływ resztek na kiełkowanie) oraz ryzyko nadmiernego zagęszczenia gleby.
Wyzwania siewu bezpośredniego: Gleba i korzeń
Sukces w siewie bezpośrednim zależy od precyzji. Zbita, chłodniejsza gleba stawia większy opór systemowi korzeniowemu, co może ograniczać jego masę. Wschody na polach z dużą ilością resztek pożniwnych bywają nierówne i opóźnione. Kluczowym problemem technicznym jest praca redlic siewnika – jeśli są źle dobrane, będą „ślizgać się” po twardej glebie, umieszczając ziarno zbyt płytko i na nierównej głębokości.
Zasada korekty normy: Aby skompensować trudniejsze warunki wschodów, w technologii bezorkowej zaleca się zwiększenie normy wysiewu o 10–15% w stosunku do uprawy tradycyjnej.
Warto jednak podkreślić rolę dżdżownic w tym systemie. Ich tunele działają jak naturalny drenaż i system napowietrzający, co łagodzi skutki zwięzłości gleby i pomaga w rozkładzie materii organicznej.
Największym błędem w uprawie bezorkowej jest pozostanie przy tradycyjnym, rzutowym systemie nawożenia. Rozsypanie nawozu na powierzchni pola bez wymieszania go z glebą (orki) prowadzi do:
- Koncentracji składników tylko w wierzchniej warstwie (0–5 cm), która często przesycha, blokując pobieranie.
- Zakwaszenia górnej warstwy gleby.
- Głodu fizjologicznego: System korzeniowy kukurydzy rozwija się głównie w głąb, pod rzędem rośliny, a nie w międzyrzędziach (patrz tabela korzenienia się). Nawóz leżący na powierzchni jest dla korzeni nieosiągalny.
Rozwiązanie: Jedyną efektywną metodą w systemach uproszczonych jest nawożenie zlokalizowane (rzędowe). Aplikacja nawozu wgłąb profilu glebowego, bezpośrednio w strefę przyszłego rozwoju korzeni, zapewnia roślinom dostęp do składników nawet przy deficycie opadów. Badania (m.in. UP w Poznaniu) potwierdzają, że rezygnacja z nawożenia rzędowego w siewie bezpośrednim jest główną przyczyną spadku plonów.
Długość korzeni kukurydzy w warstwie gleby 0-30 cm
| Termin pomiaru | Pod rzędem [cm × cm³] | Obok rzędu [cm × cm³] | Między rzędami [cm × cm³] |
| 5 czerwca | 2,5 | 2,5 | 1,3 |
| 1 lipca | 10,1 | 3,7 | 1,9 |
| 7 września | 9,3 | 4,8 | 2,1 |
Źródło: Dosch i Gutser (1994)
Elastyczność płodozmianowa i dobór stanowiska
Kukurydza wyróżnia się dużą tolerancją co do przedplonu, co daje rolnikowi swobodę w planowaniu zasiewów i nie generuje presji czasu przy uprawie przedsiewnej. Kluczem do sukcesu jest jednak dopasowanie stanowiska do jakości gleby:
- Gleby żyzne (kompleksy pszenne i żytnie dobre): Tutaj kukurydza świetnie poradzi sobie po zbożach.
- Gleby słabsze (kompleksy żytnie słabe): Warto zadbać o przedplon poprawiający strukturę i żyzność gleby (np. rośliny motylkowate, międzyplony).
Ważna uwaga fitosanitarna: Choć kukurydza jest „zbożem”, sianie jej po innych zbożach (szczególnie po pszenicy) niesie ryzyko. Taki układ sprzyja kumulacji grzybów z rodzaju Fusarium, co może obniżyć jakość plonu. Warto pamiętać, że kukurydza doskonale reaguje na nawożenie organiczne – stanowisko po oborniku jest dla niej optymalne.
Dylemat monokultury: Ekonomia vs. Biologia
Współczesna ekonomia wymusiła uproszczenia – zboża dominują w strukturze zasiewów, co często skazuje rolników na monokulturę kukurydzy (uprawę po sobie). Gatunek ten jest w stanie to przetrwać, ale cena jest wysoka. Badania nie pozostawiają złudzeń: rezygnacja z płodozmianu może obniżyć plonowanie nawet o 30%.
Monokultura to zaproszenie dla czynników stresowych:
- Eksplozja patogenów: Gwałtowny wzrost presji chorób i szkodników (specjalizacja agrofagów).
- Problemy z chwastami: Trudniejsza walka z zachwaszczeniem.
- Zmęczenie gleby: Jednostronne wyczerpywanie konkretnych składników pokarmowych.
- Rezerwuar infekcji: Resztki pożniwne w monokulturze stają się „przechowalnią” dla chorób i szkodników na kolejny sezon. Dlatego w tym systemie higiena pola (staranna uprawa resztek) staje się najważniejszym zabiegiem ochronnym.
Erozja i bilans materii organicznej
Specyfika morfologiczna kukurydzy (powolny wzrost początkowy, szerokie międzyrzędzia) sprawia, że gleba przez długi czas pozostaje „naga”. Naraża to pole na erozję wietrzną i wodną, co prowadzi do nieodwracalnej utraty najcenniejszego składnika – próchnicy.
Warto jednak rozróżnić technologie zbioru pod kątem wpływu na glebę:
- Kukurydza na kiszonkę: Wywozimy z pola całą biomasę, co mocno zubaża stanowisko.
- Kukurydza na ziarno: Słoma i liście wracają do gleby, co pozwala na częściowy zwrot pobranych składników mineralnych i odbudowę materii organicznej.
Zarządzanie słomą: Rozdrobnienie i stosunek C:N
Aby resztki pożniwne (słoma) stały się wartościowym nawozem, a nie problemem dla rośliny następczej, muszą ulec procesowi humifikacji. Wymaga to trzech kroków agrotechnicznych:
- Dokładne rozdrobnienie podczas zbioru lub po zbiorze (np. przy pomocy mulczera)
- Równomierne rozrzucenie po powierzchni pola.
- Wymieszanie z glebą / przyoranie.
Pułapka azotowa: Słoma kukurydziana jest bogata w węgiel (C), ale uboga w azot (N). Mikroorganizmy glebowe, aby ją rozłożyć, gwałtownie się namnażają i pobierają azot z gleby, konkurując o niego z roślinami (tzw. blokada azotu). Aby wyrównać ten niekorzystny stosunek C:N i przyspieszyć mineralizację, konieczne jest zastosowanie jesiennego nawożenia azotem na słomę. Bez tego proces rozkładu będzie powolny i szkodliwy dla uprawy następczej.
Rozdrabnianie resztek kukurydzy przy pomocy mulczera
Pułapka herbicydowa: Zjawisko kompensacji
Ograniczenie płodozmianu w kukurydzy to nie tylko problem agrotechniczny, ale także wyzwanie dla ochrony herbicydowej. Statystyki pokazują wyraźną korelację: im rzadsze zmianowanie, tym większa presja chwastów – rośnie zarówno ich bioróżnorodność, jak i biomasa konkurująca z uprawą.
Największym zagrożeniem w monokulturze jest zjawisko kompensacji chwastów. Wynika ono z jednostronnego doboru chemii. Jeśli przez lata stosujemy herbicydy o tym samym mechanizmie działania (tę samą substancję czynną), dokonujemy mimowolnej selekcji. Gatunki wrażliwe giną, ale te naturalnie odporne lub mniej wrażliwe zaczynają dominować, wypełniając wolną niszę. W efekcie plantator zostaje z problemem chwastów „trudnych”, na które standardowe rozwiązania przestają działać.
Zestawienie korzystnego i niekorzystnego oddziaływania uprawy w monokulturze i zmianowaniu
| Czynnik | Monokultura | Płodozmian | |
| presja | chorób | – | + |
| szkodników | – | + | |
| chwastów | – | + | |
| bilans | składników pokarmowych | – | + |
| próchnicy | + | +/– | |
| kumulacja | szkodliwych metabolitów | – | + |
| substancji czynnych herbicydów | – | + | |
| organizacja | pracy | + | – |
| wyposażenia w maszyny i narzędzia | + | – | |
| efekt ekonomiczny | stabilność dochodowa | +/– | +/– |
| dodatkowe dopłaty rolno-środowiskowe | – | + |
(+) korzystne, (–) niekorzystne Źródło: Sulewska (2007)
Szkodniki: Idealne warunki do zimowania
Uproszczenia agrotechniczne – takie jak brak podorywek, siew bezorkowy czy rezygnacja z orki zimowej – tworzą „hotel” dla szkodników. Pozostawione resztki i nienaruszona gleba sprzyjają zimowaniu wielu groźnych gatunków.
Monokultura i brak mechanicznej ingerencji w glebę drastycznie zwiększają populację „wielkiej czwórki” szkodników kukurydzy:
- Drutowce i Pędraki: Atakują system korzeniowy.
- Stonka kukurydziana: Jej larwy niszczą korzenie, a dorosłe chrząszcze kolby.
- Omacnica prosowianka: Żeruje wewnątrz łodyg i kolb.
W systemie uproszczonym ryzyko ich masowego pojawu (gradacji) jest znacznie wyższe niż w uprawie tradycyjnej.
Fusarium i cichy zabójca jakości ziarna kukurydzy
Brak rotacji to otwarte zaproszenie dla grzybów z rodzaju Fusarium. W monokulturze presja infekcyjna jest potężna, ponieważ grzyb przetrwa na resztkach z poprzedniego sezonu.
Konsekwencje są dwojakie:
- Ilościowe: Bezpośredni spadek plonu ziarna.
- Jakościowe: Porażenie kolb prowadzi do akumulacji mikotoksyn (szkodliwych metabolitów wtórnych).
To właśnie mikotoksyny są obecnie największym problemem handlowym – dyskwalifikują ziarno jako paszę czy surowiec spożywczy. Dlatego w monokulturze ochrona fungicydowa i dobór odmian o podwyższonej odporności na fuzariozy stają się priorytetem.
Pamiętaj: Każdy sezon jest inny, ale dobra agrotechnika zawsze się obroni.
Szukasz najlepszych nasion kukurydzy na ziarno?
Wybór odpowiedniej genetyki to połowa sukcesu. Zapoznaj się z naszym rankingiem odmian odpornych na suszę i dostosowanych do Twojego regionu.
Sprawdź ofertę nasion kukurydzy na ziarno | Skontaktuj się z nami
